محوطه تاریخی هفت‌تپه شامل بقایای یک شهر و اجتماع بزرگ مربوط به دوران ایلام میانه (حدود قرن چهارده پیش از میلاد) بوده که از تپه‌های متعددی تشکیل شده است که با توجه به آثار و لوح‌های به دست آمده از این محوطه احتمالا نام این شهر باستانی "کَبنَک" بوده است. در این مقاه به شرح و بسط این تمدن می پردازیم.

هفت تپه، یادگار تمدن ایلام


محوطه تاریخی هفت‌تپه شامل بقایای یک شهر و اجتماع بزرگ مربوط به دوران ایلام میانه (حدود قرن چهارده پیش از میلاد) بوده که از تپه‌های متعددی تشکیل شده است که با توجه به آثار و لوح‌های به دست آمده از این محوطه احتمالا نام این شهر باستانی "کَبنَک" بوده است. در این مقاه به شرح و بسط این تمدن می پردازیم.

هفت تپه، یادگار تمدن ایلام

تمدن ایلام

ایلامیان یا عیلامی‌ها مجموعه اقوامی بودند که از هزاره چهارم تا هزاره نخست پیش از میلاد، بر بخش بزرگی از مناطق جنوب غربی ایران فرمانروایی داشتند. بر اساس تقسیمات جغرافیایی امروز، ایلام باستان سرزمین‌های خوزستان، فارس، ایلام و بخش‌هایی از استان‌های بوشهر، استان کرمان، لرستانو کردستان را شامل می شد.

ایشان نه آریایی بودند و نه سامی و زبان ایلامی زبانی تکخانواده است. بعنی خویشاوندی آن با هیچ خانواده زبانی در جهان اثبات نشده است. ولی برخی از دانشمندان زبان آنها را با زبان دراویدیان هند هم‌خانواده میدانند.

پادشاهی ایلام در اوج برتری‌اش، بر بخش‌هایی از میانرودان (بین النهرین) سیادت داشته و حتی تمامی پهنه سرزمین ایران آن روزی را هم شامل نمیشده است. پادشاهی ایلام اتحادی از ایلات و طوایف منطقه را شامل میشد، اما چنین اتحادی لزوما" به معنی امپراتوری نبوده. هرگاه ایلامیها قدرت یافته‌اند، نقشی در سیاست میانرودان ایفا نموده‌اند و حتی بر بخش‌هایی از آن سرزمین، اگر چه کوتاه مدت، فرمان راندند.

پروفسور گیرشمن عقیده دارد که محل کنونی مسجد سلیمان قدیم‌ترین پایتخت پادشاهی هخامنشی بوده است. پیش از کورش بزرگ شش پادشاه از خاندان هخامنشی در ایلام حکومت کرده‌اند.

تمدن ایلامیان از راه دریایی و بلوچستان با تمدن پیرامون رود سند هند و از راه شوش با تمدن سومر مربوط می‌شده است.

به قدرت رسیدن حکومت ایلامیان و قدرت یافتن سلسله عیلامی پادشاهی اوان در شمال دشت خوزستان مهم ترین رویداد سیاسی ایران در هزاره سوم پ. م. است. تا پیش از ورود مادها و پارسها حدود یک هزار سال تاریخ سرزمین ایران منحصر به تاریخ سیاسی ایلام است.

تمدن ایلام به دست آشور بانیپال ، پادشاه قدرتمند آشور منقرض شد. دیرینه ایلام، پس از هزاران سال مقاومت در برابر اقوام نیرومندی‌ چون سومریها، اَکَدی ها، بابلی‌ها و آشوری‌ها از دشمن خود آشور شکست خورد و از صفحه روزگار محو گردید.

از مهمترین مراکز تمدن عیلام می توان به شوش، سرپل ذهاب، انشان، چغازنبیل و هفت تپه اشاره کرد.

کاوش‌های باستان‌شناسی هفت تپه از نظر کشف متون کتیبه‌دار یکی از حفاری‌های نادری است که در کشور ما انجام شده، حفاری‌های هفت تپه تاکنون چند کتیبه سنگی بزرگ متجاوز از هزاران گل نوشته را به خط میخی و زبان اکدی عرضه نموده است

هفت تپه

پایگاه حفاظت و مرمت چغازنبیل و هفت‌تپه در سال 1998 میلادی (1377 خورشیدی) برای جلوگیری از تخریب هر چه بیشتر این شهر کهن طی توافق به عمل آمده بین سازمان میراث فرهنگی ایران، یونسکو، بنیاد اعتباری ژاپن و همکاری موسسه کراتر فرانسه (موسسه بین‌المللی حفاظت از بناهای خشتی) طرح مطالعاتی حفاظت و مرمت محوطه تاریخی چغازنبیل را در زمینه‌های مختلف علمی آغاز کرد.

محوطه باستانی هفت تپه حدود 15 کیلومتری جنوب شرقی شهر شوش واقع شده و همان طور که از نام آن پیدا است از تپه‌های متعددی تشکیل شده ‌است. گستردگی این محوطه باستانی به مراتب باعث جلب توجه کاوشگران مختلف قرار گرفته‌ است. اولین عملیات حفاری به سرپرستی دکتر عزت‌الله نگهبان در سال 1344 در این محل آغاز گردید که تا سال 1357 ادامه یافت. بررسی‌های سطح الارضی که قبلاً مَک آدامز (Robert McC Adams) در این ناحیه انجام داده بود گویای این مساله بودند که این محوطه گسترده باستانی فقط در دوره محدودی مسکونی بوده‌ است.

کاوش‌های باستان‌شناسی هفت تپه از نظر کشف متون کتیبه‌دار یکی از حفاری‌های نادری است که در کشور ما انجام شده، حفاری‌های هفت تپه تاکنون چند کتیبه سنگی بزرگ متجاوز از هزاران گل نوشته را به خط میخی و زبان اکدی عرضه نموده است.

پیکرک‌هایی که در این منطقه کشف شدند به دو دسته انسانی و حیوانی تقسیم می‌شوند. پیکرهای انسانی خود شامل انواع مختلفی است که عبارتند از پیکرهای مرد و زن و و نوازندگان. این پیکرها غالبا به روش قالب‌گیری ساخته شده و سپس در کوره پخته شده‌اند. پیکرک‌های حیوانی بیشتر به شکل گاو کوهاندار است که به صورت مسبک با کوهان‌های بزرگ ساخته شده است. این اشیا عمدتا مفرغی بوده که خنجرها، تبرها، پیکان‌ها، اسکنه‌ها، مغارها، درفش‌ها، سوزن‌ها، دکمه‌ها، سرنیزه‌ها، قلاب‌ها، میخ‌ها و غیره مهمترین نها هستند

مهرهای مکشوفه از هفت تپه به صورت مسطح یا استوانه‌ای و از مواد مختلفی چون سنگ و گل پخته و بدل چینی ساخته شده‌اند. اثر مهرها دارای نقوش مختلف و با صحنه‌هایی همچون پیش کشی هدایا به خدایان و نیایش و غیره بوده و بیشتر بر روی پوشش گلی زده می‌شدند که برای مسدود کردن دهانه محفظ‌ها یا تنگ‌های سفالی به کار می‌رفته است.

این ظروف به صورت ساده و یا منقوش و در اشکال مختلفی همچون کوزه‌های کف گرد و نوک تیز، ساغرهای پایه دکمه‌ای، خمره‌هایی با کف مسطح و کاسه‌های کوچک و بزرگ و غیره دیده می‌شوند. ظروف ساده عمدتا نخودی رنگ بوده و سفال‌های منقوش با نقش‌های ساده هندسی به رنگ‌های قهوه‌ای روشن و تیره تزیین شده‌اند.

پیکرک‌هایی که در این منطقه کشف شدند به دو دسته انسانی و حیوانی تقسیم می‌شوند. پیکرهای انسانی خود شامل انواع مختلفی است که عبارتند از پیکرهای مرد و زن و و نوازندگان. این پیکرها غالبا به روش قالب‌گیری ساخته شده و سپس در کوره پخته شده‌اند. پیکرک‌های حیوانی بیشتر به شکل گاو کوهاندار است که به صورت مسبک با کوهان‌های بزرگ ساخته شده است. این اشیا عمدتا مفرغی بوده که خنجرها، تبرها، پیکان‌ها، اسکنه‌ها، مغارها، درفش‌ها، سوزن‌ها، دکمه‌ها، سرنیزه‌ها، قلاب‌ها، میخ‌ها و غیره مهمترین آنها هستند.

در ضمن کاوش‌های هفت تپه آثاری از نقاشی دیواری به صورت قطعات گلی منقوش به طور پراکنده به دست آمده است که احتمالا در هنگام ویرانی بنا فروریخته‌اند. بیشتر نقوش هندسی و به رنگ‌های آبی، نیلی، قرمز، نارنجی، زرد، خاکستری و سیاه و سفید است. سه نمونه جالب از این اشیا که شامل سردیس یک مرد و زن ایلامی و ماسک چهره یک مرد می‌باشد از حفاری‌های هفت تپه به دست آمده است. تابوت‌هایی که در این منطقه کشف شده است در ابعاد و اندازه‌های مختلف و جنس آنها سفالی است.

همچنین انواع تیغه‌ها و ابزار سنگی و حلقه‌های سنگی و سنگ وزنه‌ها و سرگرزها و ظروف سنگی از مهمترین آثار سنگی مکشوفه از هفت تپه است. آثار تزیینی که در این منطقه کشف شده تنها جنبه تزیینی داشته و توسط هنرمندان این دوره ساخته شده است که از جمله مهمترین اشیای تزیینی مکشوفه گردن‌بندهایی از جنس سنگ‌های نیمه قیمتی چون عقیق و بدل چینی و سنگ سلیمان و پلاک‌های منقوش از جنس گل و مفرغ و یا قیر طبیعی و دکمه‌های تزیینی به اشکال مختلف دایره‌ای و چهارگوش و از جنس بدل چینی و یا استخوان و قطعات موزاییک با نقوش هندسی هستند.

 

فرآوری: سمیه رمضان ماهی

بخش هنری تبیان


منابع:

خبر پو

تاریخ ما

هفت تپه، یادگار تمدن ایلام - تبیان

http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=233166

28 آوريل 2013 ... محوطه تاریخی هفت‌تپه شامل بقایای یک شهر و اجتماع بزرگ مربوط به دوران ایلام میانه ( حدود قرن چهارده پیش از میلاد) بوده که از تپه‌های متعددی تشکیل ...

هنر عیلام میانه - تبیان

http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=280527

29 ژوئن 2014 ... هفت تپه، یادگار تمدن ایلام محوطه تاریخی هفت‌تپه شامل بقایای یک شهر و اجتماع بزرگ مربوط به دوران ایلام میانه (حدود قرن چهارده پیش از میلاد) بوده که ...

عصر سنگ - تبیان

http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=248753

18 ژوئن 2013 ... هفت تپه، یادگار تمدن ایلام محوطه تاریخی هفت‌تپه .... چرم شیفر · مشرق زمین · زیبایی شناسی · نسخه هفت اورنگ · تحلیل تابلوی تثلیث · مسیح منجی ...

ذيقورات چغازنبيل يادگار تمدن ايلام ميانه

http://www.iichs.org/magazine/sub.asp?id=534&theme=Blue...erpage62.jpg&magNumber=62&magID=65&magIMG=

ذيقورات چغازنبيل يادگار تمدن ايلام ميانه ... واژه چغازنبيل نيز متشكل از دو جز چغا به معناي تپه و زنبيل به معناي سبد مي‌باشد. ... چهارده سكوي هرمي شكل: اين سكوها به شكل هرم ناقص در دو رديف هفت تايي، در مقابل پلكان جنوب شرقي ذيقورات قرار دارند.

فهرست مطالب كتاب « حفاري هفت تپه ، دشت خوزستان »

http://www.isfahancht.ir/Additions/main site/asnad/bastan3.doc

اشياء مختلف تزئيني هفت تپه ... مختصري درباره: هفت تپه و نقش و موقعيت آن درتاريخ و تمدن ايلام ..... لاية 18 در آكروپل شوش – يادگار خاك ، يادگار زمان/ آلن لوبرن ...

آثار تمدن ایلام - Vista News Hub

http://vista.ir/content/37622/آثار-تمدن-ایلام/

اين تپه در فاصله يک کيلومترى شمال غرب آثار باستانى هفت تپه قرار دارد. ... در دشت خوزستان آثار زيادى مربوط به تمدن ايلام برجاى مانده است. گفته مى‌شود حدود ۵۲ تپه ...

معبد زیگورات (چغازنبیل ) - سایت جامع گردشگری ایران - جاذبه های ...

http://iranpedia.ir/Attractions/?PageID=34733b1051f1f214b81e186cf9babc35&bid=2995

‏این شهر یادگار تمدن عیلام جدید است که از سه حصار تودرتوی خشتی تشکیل شده و دروازه ... مجموعه این شهر و آثار تمدن عیلام در هفت تپه در سال640 پیش از میلاد در حمله ...

معرفی استان خوزستان - پایگاه مهندس امیرحاجی پور-عمران و اطلاع رسانی-

http://civilhajipour.persianblog.ir/post/153/

9 آگوست 2013 ... قبول کنیم؛ آموزش و پرورش یادگار شهیدانی همچون رجایی و باهنر است . ..... مجموعه این شهر و آثار تمدن عیلام در هفت تپه در سال 640 پیش از میلاد توسط ...

گفتگویی با سعید محمد پور؛ رئیس انجمن دوستداران میراث فرهنگی ...

http://www.taryana.ir/گفتگویی-با-سعید-محمد-پور؛-رئیس-انجمن-دوستداران-میراث-فرهنگی-تاریانا-خوزستان

برابر مدارک موجود، اهواز شهری به یادگار مانده از تمدن باشکوه ایلام است که با فراز و نشیب بسیار و پس از متروک شدن کامل در قرن پنجم هجری مجدداً در اواخر دوره ناصرالدین  ...

آذر 1391 - گنجه و گنجینه - Blogfa

http://wishna.blogfa.com/9109.aspx

19 دسامبر 2012 ... شوشتر، هفت تپه و شوش نيز وضعي بهتر از اين نداشتند. ...... ایلام(شهر مرزی) یادگار کهن تمدن ایران باستان بشمار می رود سرزمینی که تاریخ هیچگاه ...

Iranian Culture فرهنگ و مـوسیـقی ما - کول فرح؛ یادگار تمدن زاگرس ...

http://our-music.blogfa.com/post-335.aspx

Iranian Culture فرهنگ و مـوسیـقی ما - کول فرح؛ یادگار تمدن زاگرس‏نشینان - در باره فرهنگ و ... در هفت کیلومتری جاده ایذه-شهرکرد و اصفهان، دره جالبی قرار دارد که حدود هزاره نخست پیش از میلاد مسیح، ... شامل استان‌های خوزستان، فارس، ایلام و بخش‌هایی از استان‌های بوشهر، کرمان، لرستان و کردستان فرمانروایی داشتند. ... شهری بر فراز تپه‏ ها.

یادگاری از "تمدن یونان باستان" در ایران - باشگاه خبرنگاران

http://www.yjc.ir/fa/news/4789085

"رادیو هفت" با موضوع زیارت به روی آنتن می‌رود ... یادگاری از "تمدن یونان باستان" در ایران ... "تپه باستانی گیان" یکی دیگر از آثار تاریخی نهاوند است که در مسیر جنگلی بسیار خوش آب‌وهوا ... موزه باستان‌شناسی دره‌شهر، نخستین بنای موزه‌ای ایلام + فیلم.

دیدنی های خوزستان

http://khozesta.blogfa.com/

محوطه باستاني هفت تپه حدود 15 كيلومتري جنوب شرقي شهر شوش واقع شده و .... به سه هزار و سی‌صد سال پیش در شهر باستانی دوراونتاش، یادگاری از قدرت تمدن ایلامی .

مديريت درمان استان مركزي - پيشينه تاريخي استان

http://www2.darmanmarkazi.sso.ir/web/darmanmarkazi/aboutprovince/history

فلات ايران يكي از قديمي ترين مراكز تمدن مراكز تمدن كهن در جهان است كه قدمت ... هنوز بقايا و سنگ و آجر فرش هاي اين دوره در شهر شوش، در مجموعه كاج آپادانا به يادگار باقي مانده است. آثار دوره ايلامي و ماقبل تاريخ كه در تپه هاي باستاني قيجه ، گل محمد، امامزاده .... مدائن پايتخت ساسانيان كه شامل هفت شهر از جمله تيسفون بود به تصرف مسلمانان در ...

تپه حسنلو - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

http://fa.wikipedia.org/wiki/تپه_حسنلو

ساکنین اولیه تپه حسنلو احتمالاً قوم مناعی (مانائی) بوده‌اند که تمدن وسیع و درخشانی از خود به یادگار گذارده‌اند. .... دور تا دور قلعه را دیواری به قطر (عرض) ۳ متر و ارتفاع هفت متر فرا گرفته بوده‌است. ..... استان آذربایجان غربی · بناهای تاریخی ایران · تپه‌های باستانی ایران · تمدن‌ها و جاهای باستانی ایران پیش از تمدن ایلام · منائیان · مناطق ...

تارنمای پایگاه ایران هفت هزار ساله - Irane7000saale.com

http://www.irane7000saale.com/IRAN7000.htm

خاک ایران زمين، يادگار آريایی ما و خاستگاه بزرگان جهان بوده و هستند. ... پایگاه ایران هفت هزار ساله، درونمایه های گسترده و دسته بندی شده ای را پيرامون زمينه های ... هایی از تاریخ و تمدن ایران، فرهنگ ، هنر و ادب ایرانی و چهره های نامدار ايران زمين را نشان دهد. .... اندیمشک، اِوَز، اهر، اهل، اهواز، ایج، ایزدخواست، ایذه، ایرانشهر، ایلام، ایوانکی، ایوان غرب.